Voordat je het deksel of de laatste wand op het mechanisme zet, draai je het een paar keer langzaam met de hand rond: met de slinger, het wieltje of het onderdeel waarmee je het volgens de handleiding aandrijft. Let erop of de weerstand de hele omwenteling gelijk blijft, of alle tandwielen draaien die al moeten draaien (een tandwiel is een rond onderdeel met tanden dat de beweging doorgeeft aan het wiel ernaast) en of er niets tegen het frame schuurt. Zolang het mechanisme open is, vind en verhelp je schuren gemakkelijk; als het dicht is, kom je er vaak alleen bij door het uit elkaar te halen.
Test alleen wat in die fase volgens de handleiding al moet bewegen, en forceer niets. Een stroeve beweging of haperen is geen reden om naar de lijm te grijpen: meestal zit een onderdeel niet helemaal op zijn plek, zit er een ruw randje aan een tand of schuurt droog hout tegen hout, en dat los je op zonder te lijmen. Pas als het mechanisme soepel draait, doe je de stap die je niet meer ongedaan kunt maken.
Inhoud van het artikel
- Welke bewegingen je test voor het sluiten en waar je op let
- Wat een stroeve beweging of haperen betekent
- Wat je zonder lijm probeert als het mechanisme schuurt
- Welke stap onomkeerbaar is en wat daarvoor moet gebeuren
- Hoe je dunne onderdelen niet beschadigt tijdens de test
- Modellen met tandwielen waarbij de test van pas komt
- Veelgestelde vragen
Welke bewegingen je test voor het sluiten en waar je op let
Doe de test op het punt waar de handleiding het mechanisme afmaakt maar nog niet afdekt. Als de handleiding daar een eigen bewegingstest toont, doe dan precies die. Anders test je deze bewegingen:
- Langzame volle omwentelingen. Draai de slinger of het aandrijfwiel langzaam een paar keer rond, in de richting die de handleiding aangeeft. De weerstand moet de hele omwenteling gelijk zijn. Als die op één plek toeneemt en dan weer afneemt, schuurt daar iets.
- Elk wiel apart. Kijk of elk tandwiel draait dat al gekoppeld is. Een wiel dat stil blijft staan of schokkerig draait, is de eerste verdachte plek.
- Van opzij en van boven bekijken. Wielen op dezelfde as moeten recht staan en mogen het frame en de onderdelen ernaast waar ze niet in grijpen niet raken. De schurende rand zie je vaak juist van opzij.
- Het geluid. Luister tijdens het draaien. Piepen, kraken of een klik op dezelfde plek in elke omwenteling laat zien waar onderdelen tegen elkaar drukken.
- De beweging aan het eind van het mechanisme. Als het mechanisme iets aandrijft, zoals wijzers, een hendel, een cilinder of een figuurtje, kijk dan of dat over de hele baan beweegt en terugkomt zonder te blijven haken.
Als het model een veeraandrijving heeft, draai die alleen zo ver op als de handleiding aangeeft: een veer die met kracht voorbij haar grens is gespannen, kun je thuis meestal niet repareren. Als het model licht geeft, test dan ook het licht zolang de batterijen en draden nog bereikbaar zijn.
De test is geslaagd als het mechanisme een paar omwentelingen achter elkaar gelijkmatig draait, zonder schokken of schuurgeluid, en als het model van voren en van opzij overeenkomt met de tekening in de handleiding. Is dat niet zo, ga dan niet verder met de volgende stap en zoek de oorzaak.
Wat een stroeve beweging of haperen betekent
Aan wanneer en hoe het mechanisme schuurt, kun je de oorzaak al afbakenen voordat je iets uit elkaar haalt.
- Het hapert op dezelfde plek in elke omwenteling. Meestal is het een tand met een restje van een verbindingsbruggetje of een onderdeel dat in die stand tegen het onderdeel ernaast schuurt. Het bruggetje is de dunne verbinding die het onderdeel in de plaat hield.
- Het is de hele omwenteling stroef. Een wiel kan tegen het frame gedrukt zitten omdat de as verder is ingestoken dan op de tekening, of een wand van het frame zit niet goed en de twee platen met wielen staan niet evenwijdig. Ook droog schuren van tanden en assen maakt de beweging stroef.
- Een wiel springt of wiebelt. Het onderdeel zit niet helemaal vast, is omgekeerd geplaatst of er ontbreekt een ringetje dat de handleiding toont.
- Het piept of kraakt. Droog hout schuurt tegen hout. Hier helpt meestal een dun laagje was.
Als een model dat al dicht is schuurt, lees je in het artikel Mechanisme loopt vast: de wrijving vinden en verhelpen hoe je de schuurplek vindt.
Wat je zonder lijm probeert als het mechanisme schuurt
Lijm haalt het schuren niet weg, hij zet het onderdeel alleen vast waar het zit, ook als dat de verkeerde plek is. Probeer eerst deze stappen en draai het mechanisme na elke stap opnieuw langzaam rond:
- Vergelijk het model met de tekening. Ga terug naar de laatste stap waarbij het model zeker klopte en controleer de onderdelen daarna: hoe ze gedraaid zijn, de volgorde van de wielen op de as en het aantal ringetjes.
- Druk aan of trek iets terug. Druk een onderdeel dat niet helemaal aansluit voorzichtig aan. Trek een as die verder is ingestoken dan op de tekening een stukje terug, zodat het wiel niet tegen het frame gedrukt zit.
- Behandel de schuurplekken met was. Wrijf een dun laagje kaars, paraffine of bijenwas op tanden en assen en veeg het teveel weg. Als de handleiding aangeeft waar de was moet komen, volg die dan. Gebruik geen olie, spray of meubelpoets: die kunnen het hout vlekken en stof vasthouden, en een smeermiddel met water kan het hout laten opzwellen.
- Haal het restje bruggetje weg. Schuur de tand of rand met het restje met een paar lichte halen fijn schuurpapier. Bij een strakke verbinding schuur je de pen, dus het uitsteeksel dat in het gat gaat, nooit het gat: een opgerekt gat krijg je niet meer kleiner en de verbinding zou loszitten.
Tip: Als het mechanisme na een aanpassing beter maar nog niet soepel draait, ga dan niet verder met de volgende stap. Zoek nog een schuurplek zolang het mechanisme open is. Elke fout die je afdekt, is daarna moeilijker te vinden.
Als het mechanisme na deze stappen nog steeds niet draait of je kracht nodig zou hebben, stop dan en loop de handleiding opnieuw door vanaf de laatste gecontroleerde stap. Meer druk lost een omgedraaid onderdeel of tanden die niet in elkaar grijpen niet op; het beschadigt alleen de houten pennen, gaten en tanden.
Welke stap onomkeerbaar is en wat daarvoor moet gebeuren
Onomkeerbaar is elke stap waarna je niet meer bij het mechanisme kunt zonder het model te beschadigen: lijmen, een deksel of wand plaatsen die je er niet meer af krijgt zonder pennen te breken, of batterijen en draden afdekken. Controleer voordat je die stap zet deze punten:
- het mechanisme heeft de test uit het eerste deel doorstaan en draait gelijkmatig,
- het model komt van voren en van opzij overeen met de tekening van de laatste stap,
- als er een los onderdeel op tafel is overgebleven, weet je uit de handleiding waar het hoort, en het hoort niet binnenin,
- je hebt het licht en de batterijen getest, als het model die heeft, met het model nog open,
- lijm, als de handleiding die vraagt, breng je pas na de test aan en alleen waar de handleiding dat aangeeft.
Als de handleiding geen lijm gebruikt, voeg die dan ook niet toe op het deksel. Een deksel dat alleen met pennen vastzit, kun je er vaak voorzichtig weer af halen als het nodig is; een gelijmd deksel niet.
Hoe je dunne onderdelen niet beschadigt tijdens de test
Tijdens de test breek je gemakkelijk een dun onderdeel dat je vasthoudt bij het draaien of waar je op drukt. Deze gewoontes voorkomen dat:
- Houd het model vast aan het stevige frame of de voet, niet aan sierdelen, hendels of wijzers.
- Draai met het onderdeel dat daarvoor bedoeld is, zoals de slinger. Moet je een wiel direct bewegen, druk dan met je vinger op het vlak van het wiel, niet op losse tanden.
- Als je weerstand voelt, overwin die dan niet met kracht of met een ruk. Als het mechanisme dat toelaat, draai het een stukje terug en zoek de oorzaak.
- Zet het model op een vlakke, stevige tafel, zodat het tijdens het draaien niet wegglijdt of omvalt.
Breekt er toch een dun onderdeel, dan houdt het bouwen daar niet op. Hoe je het repareert, lees je in het artikel Houten onderdeel gebarsten: repareren en verder bouwen.
Modellen met tandwielen waarbij de test van pas komt
Zoek je een model waarbij de test voor het sluiten de moeite waard is, dan zijn hier drie met tandwielen. Het aantal onderdelen, de bouwtijd en de moeilijkheid komen uit de gegevens van de winkel.
Houten mechanische 3D-puzzel - Wandklok Zodiac ROKR LC601 is een wandklok met een draaiende kalender die je met een klein tandwiel instelt. Houten mechanische 3D-puzzel - Magische harp ROKR AMK71 is een muziekdoos in de vorm van een harp met zichtbare tandwielen en bewegende delen. Houten mechanische 3D-puzzel - Magische piano ROKR AMK81 is een piano die vanzelf speelt, waarvan je het tandwielwerk door een doorzichtig deksel ziet.
Houten mechanische 3D-puzzel - Wandklok Zodiac ROKR LC601
- Aantal onderdelen: 168
- Bouwtijd: 4 u
- Moeilijkheid: 3
Houten mechanische 3D-puzzel - Magische harp ROKR AMK71
- Aantal onderdelen: 350
- Bouwtijd: 4 u
- Moeilijkheid: 4
Houten mechanische 3D-puzzel - Magische piano ROKR AMK81
- Aantal onderdelen: 223
- Bouwtijd: 4 u 30 min
- Moeilijkheid: 3
Veelgestelde vragen
Moet ik het mechanisme testen, ook als de handleiding geen test toont?
Test de beweging alleen waar het mechanisme volgens de handleiding al moet bewegen. Sommige delen gedragen zich pas na andere stappen zoals in het afgewerkte model. Heeft een test op die plek geen zin, vergelijk het model dan in elk geval met de tekening en kijk van opzij of er niets schuurt.
Waarmee behandel ik de tandwielen als ik de was uit de bouwset niet heb?
Een gewone kaars, paraffine of bijenwas volstaat. Wrijf een dun laagje op tanden en assen en veeg het teveel weg. Gebruik geen olie of spray.
Mag ik het deksel lijmen zodat het beter vastzit?
Als de handleiding geen lijm op het deksel toont, lijm het dan niet. Als het mechanisme later zou gaan schuren, kom je niet meer zonder schade bij het gelijmde mechanisme.
Hoe vaak moet ik het mechanisme ronddraaien?
Tot je ziet dat de weerstand in elke omwenteling gelijk is en elk wiel draait. Doe de eerste omwentelingen langzaam, zodat je haperen voelt voordat je ertegen drukt.